Уфуқҳои нави рушди миллӣ. Дар марҳалаи кунунии рушди давлатдории тоҷикон, гузариш аз шакли аграрӣ-индустриалӣ ба индустриалӣ-аграрӣ яке аз вазифаҳои калидӣ маҳсуб меёбад. Пешвои миллат, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар Паёми худ таъкид доштанд, ки «Мақсади асосии мо дар солҳои наздик таъмин намудани рушди босуръати иқтисодии кишвар тавассути саноатикунонӣ ва истифодаи васеи технологияҳои инноватсионӣ мебошад». Дар ин раванд, паркҳои технологӣ на танҳо ҳамчун сохторҳои ёрирасон, балки ҳамчун марказҳои стратегии пайванди илм ва истеҳсолот зуҳур мекунанд. Яке аз мушкилоти асосии иқтисодиёти гузариш - ҷудоии илм аз ниёзҳои воқеии корхонаҳост. Паркҳои технологӣ ин холигоҳро бо роҳҳои зерин пур мекунанд: Татбиқи ихтироот: Олимон ва донишҷӯён дар паркҳои технологӣ имкон доранд, ки моделҳои озмоишии (прототип) худро созанд. Тиҷоратикунонии илм: Илм набояд танҳо дар коғаз бошад. Паркҳо кӯмак мекунанд, ки маҳсули ақл ба молу хидмат табдил ёфта, ба бозор барояд. Таҳсилоти дуалӣ низомест, ки дар он донишҷӯ ҳамзамон дар муассисаи таълимӣ назария меомӯзад ва дар паркҳои технологӣ ё корхонаҳои шарик таҷрибаи амалӣ мегирад. Афзалиятҳои таҳсилоти дуалӣ дар паркҳои технологӣ: Мутобиқат ба бозори меҳнат: Корфармо дигар ниёз надорад, ки хатмкунандаро аз нав омӯзонад. Кор бо технологияҳо: Донишҷӯён бо таҷҳизоти гаронбаҳое кор мекунанд, ки дар аудиторияҳои оддӣ мавҷуд нестанд. Ҳавасмандии моддӣ: Дар бисёр мавридҳо, донишҷӯён ҳангоми омӯзиш дар паркҳои технологӣ барои иҷрои корҳои истеҳсолӣ музд мегиранд. Саноатикунонии босуръат - Ҳадафи чоруми стратегӣ. Дар Паёми Президенти кишвар омадааст: «Мо бояд дар панҷ соли оянда ҳиссаи соҳаи саноатро дар маҷмӯи маҳсулоти дохилӣ ба таври назаррас афзоиш диҳем». Паркҳои технологӣ дар ин самт нақши "инкубатор"-ро мебозанд: Истеҳсоли маҳсулоти ивазкунандаи воридот: Коркарди ашёи хоми маҳаллӣ (пахта, пилла, меваҷот) бо истифода аз технологияҳои каммасраф. Таъсиси ҷойҳои нави кори ва омода кардани мутахасиссони баландихтисос: Паркҳо мутахассисонеро тайёр мекунанд, ки метавонанд хатҳои автоматикунонидашудаи истеҳсолиро идора кунанд. Амнияти озуқаворӣ ва технологияҳои аграрӣ. Амнияти озуқаворӣ танҳо бо кишту кор маҳдуд намешавад. Ин соҳа ба илми муосир ниёз дорад. Паркҳои технологии назди донишгоҳҳои техникӣ ва аграрӣ бояд ба самтҳои зерин тамаркуз кунанд: Биотехнология: Парвариши навъҳои серҳосил ва тобовар ба иқлим. Идоракунии интеллектуалии об: Истифодаи сенсорҳо барои обёрии қатрагӣ. Коркарди амиқ: Табдил додани маҳсулоти хоми кишоварзӣ ба консерваҳо ва маҳсулоти тайёр бо истифода аз стандартҳои байналмилалии сифат. Мукаммалгардонии донишҳои назариявӣ: Трансформатсияи модели «Амалӣ-назариявӣ-амалӣ» дар заминаи паркҳои технологӣ Дар низоми анъанавии таълим донишҷӯ аввал назарияро меомӯзад ва танҳо пас аз чанд сол ба амалия мегузарад, ки ин аксар вақт боиси фаромӯш шудани маводи таълимӣ ва гум шудани шавқи касбӣ мегардад. Паркҳои технологӣ модели инноватсионии «Амалї-назариявї-амалї»-ро пешниҳод мекунанд, ки раванди таълимро ба куллӣ тағйир медиҳад: Амал (Мушоҳида ва эҳсос): Донишҷӯ дар қадами аввал дар парки технологӣ бо ҷараёни воқеии истеҳсолот, дастгоҳҳои барномавӣ ва технологияҳои муосир шинос мешавад. Ин марҳала дар ӯ "саволи касбӣ" тавлид мекунад: ин чӣ тавр кор мекунад? Назария (Ҷустуҷӯ ва омӯзиш): Вақте донишҷӯ ба аудитория бармегардад, назария барояш дигар маҷмӯи формулаҳои хушк нест, балки калиди ҳалли мушкилоти амалие мебошад, ки ӯ дар парки технологӣ дида буд. Дониш дар ин марҳала амиқ ва бошуурона аз худ карда мешавад. Амал (Татбиқ ва хулосабарорӣ): Дар марҳалаи ниҳоӣ, донишҷӯ бо донишҳои мукаммали назариявӣ дубора ба назди дастгоҳ ё лаборатория бармегардад, то лоиҳаи худро мустақилона иҷро кунад. Аҳамияти ин модел дар чист? Ташаккули тафаккури интиқодӣ: Донишҷӯ на танҳо иҷрокунанда, балки таҳлилгар мешавад. Мутобиқшавӣ ба технологияҳои «Industry 4.0»: Ин модел имкон медиҳад, ки мутахассис дар ҷараёни тағйирёбии босуръати технологияҳо зуд худро бозомӯзӣ кунад. Пайвасти мантиқӣ бо ҳадафҳои стратегӣ: Танҳо мутахассисе, ки тавассути ин модел тарбия ёфтааст, метавонад дар корхонаҳои муосири саноатӣ самаранок кор карда, амнияти озуқаворӣ ва иқтисодии кишварро таъмин намояд. «Industry 4.0» ё Инқилоби чоруми саноатӣ-ин марҳалаи нави рушди саноат аст, ки дар он технологияҳои иттилоотӣ (IT) бо истеҳсолоти физикӣ пурра муттаҳид мешаванд. Агар дар инқилобҳои қаблӣ мошинҳо ва нерӯи барқ нақши асосиро бозида бошанд, дар Industry 4.0 асоси корро «зењни сунъӣ» ва «маълумоти калон» ташкил медиҳанд. Сармоягузорӣ ба оянда. Парки технологӣ - ин танҳо бино ё таҷҳизот нест. Ин муҳити эҷодиест, ки дар он нерӯи зеҳнии ҷавонон бо имкониятҳои техникӣ омезиш меёбад. Тавре ки дар Паём зикр шудааст: «Ояндаи Тоҷикистон дар дасти ҷавонони босавод, соҳибҳунар ва ватандӯст аст». Рушди паркҳои технологӣ кафолат медиҳад, ки иқтисодиёти мо аз вобастагии ашёи хом раҳо ёфта, ба иқтисодиёти дониш ва технология табдил ёбад. Ин роҳи ягонаи таъмини рақобатпазирии Тоҷикистон дар арсаи ҷаҳонӣ мебошад. Таҷрибаи ҷаҳонӣ дар рушди паркҳои технологӣ. Дар ҷаҳони имрӯза, кишварҳое, ки ба захираҳои табиӣ (нафт, газ, канданиҳои фоиданок) такя мекарданд, тадриҷан ба самти "иқтисоди дониш" қадам мегузоранд. Паркҳои технологӣ дар ин гузариш нақши марказиро мебозанд. Омӯзиши таҷрибаи кишварҳои пешрафта барои амалӣ намудани ҳадафи чоруми стратегии мо - саноатикунонии босуръат, аҳамияти ҳаётӣ дорад. Таҷрибаи «Водии Силикон» -и (ИМА) -Модели классикӣ. Водии Силикон намунаи барҷастаи ҳамкории донишгоҳ бо бизнес мебошад. Донишгоҳи Стэнфорд бо ҷудо кардани замин ва захираҳои илмӣ барои ширкатҳои технологӣ асоси ин паркро гузошт. Дарси асосӣ: Парки технологӣ набояд танҳо бино бошад; он бояд "экосистема" бошад, ки дар он олимон, сармоягузорон ва истеҳсолкунандагон дар як ҷой ҷамъ меоянд. Модели Кореяи Ҷанубӣ — Нақши давлат дар саноатикунонӣ. Кореяи Ҷанубӣ дар як муддати кӯтоҳ аз як кишвари аграрии қафомонда ба азимҷуссаи технологӣ табдил ёфт. Паркҳои технологии онҳо (масалан, дар Тэҷон) мустақиман бо корхонаҳои бузурги саноатӣ пайвастанд. Татбиқ дар Тоҷикистон: Давлат бояд ҳамчун ҳамоҳангсози асосӣ баромад карда, корхонаҳои саноатиро вазифадор намояд, ки фармоишҳои илмии худро ба паркҳои технологии донишгоҳҳои ватанӣ супоранд. Ин боиси пайванди воқеии илм бо истеҳсолот мегардад. Президенти кишвар борҳо таъкид намудаанд, ки «илм бояд ба рушди иқтисодиёт ва саноатикунонии кишвар хизмат кунад». Дар паёмҳои охир гуфта мешавад, ки барои иҷрои њадафи чорум (саноатикунонии босуръат) зарур аст, ки дастовардҳои илмии олимон дар амалия ва истеҳсолот васеъ татбиқ карда шаванд. Таҷрибаи Беларус ва Парки технологияҳои баланд (HTP). Беларус бо таъсиси Парки технологияҳои баланд нишон дод, ки ҳатто бе захираҳои бузурги нафтӣ метавон содироти маҳсулоти зеҳниро ба миллиардҳо доллар расонид. Онҳо ба низоми таълим диққати махсус дода, таҳсилоти дуалиро дар соҳаи IT ҷорӣ карданд. Иқтибос аз таҷриба: Имтиёзҳои андозӣ ва дастгирии стартапҳои ҷавон метавонад ҷараёни "фирори мағзҳо"-ро боздошта, ҷавонони боистеъдоди тоҷикро дар дохили кишвар ба кор ҷалб кунад. Таҳлили ҳолат ва дурнамои паркҳои технологии Тоҷикистон. Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон заминаҳои ҳуқуқии фаъолияти паркҳои технологӣ, аз ҷумла Қонуни ҶТ «Дар бораи паркҳои технологӣ», қабул шудаанд. Имрӯз дар назди аксари донишгоҳҳои техникӣ ва аграрӣ чунин марказҳо фаъолият доранд. Мушкилот ва роҳҳои ҳал: Норасоии таҷҳизоти муосир: Барои он ки донишҷӯ мутахассиси рақобатпазир гардад, ӯ бояд бо технологияҳои насли охир (Industry 4.0) шинос бошад. Роҳи ҳал: Таъсиси лабораторияҳои муштарак бо ширкатҳои хориҷӣ дар дохили паркҳои технологӣ. Заифии робита бо корхонаҳо: Бисёр корхонаҳои саноатии мо то ҳол технологияҳои куҳнаи асри бистро истифода мебаранд. Роҳи ҳал: Пешниҳод кардани имтиёзҳо ба он корхонаҳое, ки бо паркҳои технологии донишгоҳӣ шартномаи ҳамкорӣ доранд ва донишҷӯёнро барои таҷрибаомӯзии дуалӣ қабул мекунанд. Саҳми паркҳои технологӣ дар амнияти озуқаворӣ ва коркарди амиқ. Президенти кишвар дар њама паёмҳои худ доимо таъкид мекунанд, ки «Мо бояд ба коркарди ниҳоии маҳсулоти кишоварзӣ гузарем.» Паркҳои технологӣ метавонанд дар ин самт чунин корҳоро анҷом диҳанд: Смарт-Агро (Smart Agro): Таҳияи барномаҳои мобилӣ барои деҳқонон, ки вақти дақиқи обёрӣ ва истифодаи нуриро вобаста ба обу ҳаво нишон медиҳанд. Корхонаҳои хурди инноватсионӣ: Дар заминаи паркҳо сохтани хатҳои хурди коркарди меваю сабзавот ва банду басти он бо стандарти "Global GAP", (Good Agricultural Practice) - ин маҷмӯи стандартҳои байналмилалӣ мебошад, ки «Таҷрибаи хуби кишоварзӣ»-ро дар бар мегирад. Он асосан барои кафолати бехатарӣ ва сифати маҳсулоти кишоварзӣ ва ҳифзи муҳити зист таҳия шудааст, ки роҳи маҳсулоти Тоҷикистонро ба бозорҳои Аврупо ва Амрико мекушояд. Саноатикунонии босуръат бе такя ба илм ва бе омода кардани мутахасиссони замони нав, ки дар фазои паркҳои технологӣ тарбия ёфтаанд, ғайриимкон аст. Парки технологӣ на танҳо ҷои кор, балки мактаби олии маҳорат аст, ки дар он ҷавонони мо аз истеъмолкунандаи технология ба созандаи он табдил меёбанд. Ин роҳи ягонаи мо ба сӯи иқтисодиёти рақобатпазир ва таъмини зиндагии шоистаи мардум мебошад. Амрохонзода Саидислом Амрохон – муаллими калони кафедраи технологияи саноати сабук ва маводи хурокаи Донишгоҳи инноватсия ва технологияҳои рақамии Тоҷикистон